NARZĄDY POKARMOWE I ICH FIZJOLOGIA cz VI

Sok trzustkowy zawiera kilka fermentów. Pierwszym .jest diastaza
0    własnościach podobnych do ptyaliny; rozkłada ona cukry prostsze na jednocukry, tj. łatwo dający się resorbować cukier gronowy. Prócz diastazy w soku trzustkowym znajdują się inne jeszcze karbohydrazy, jak maltoza i laktaza, rozkładające cukier mleczny na galaktozę i glukozę. Z fermentów białkowych trzustka zawiera trypsynę rozkładającą powstałe w żołądku peptony i albuminy na kwasy aminowe. Trzustka wydziela również lipazę działającą na zemulgowane tłuszcze.
W błonie śluzowej jelita cienkiego znajdują się gruczoły Brunnera
1    Lieberkiihna, wydzielające erypsynę o działaniu podobnym do działania trypsyny trzustkowej oraz lipazę emulgującą i hydrolizującą tłuszcze. W dalszych partiach jelita cienkiego oraz, w jelicie grubym nie wydzielają się żadne fermenty. Odcinki te służą do wchłaniania rozłożonych i rozpuszczalnych w wodzie pokarmów dzięki licznym kosmkom jelitowym, odciąganiu wody i zagęszczaniu treści. Nieużyteczne i nie strawione części pokarmu zostają dzięki perystaltycznym ruchom jelita przesuwane do ostatniej części przewodu pokarmowego ? do jelita odbytowego, i przez odbyt na zewnątrz. Trzeba jeszcze zauważyć, że w jelicie grubym żyje obfita flora bakteryjna (pałeczki okrężnicy i bakterie gnilne), które rozkładają nie strawione resztki pokarmowe. Trujące produkty tego rozkładu jak fenol, indol, skatol itp., unieszkodliwiane są przez wątrobę.
Do odrywania kęsów i rozdrabniania pokarmu w jamie ustnej służą zęby. Ponadto u niektórych gatunków zęby mogą służyć do atakowania zdobyczy oraz obrony (zwierzęta drapieżne, dzik, słoń). U węży zęby (siekacze) zawierają przewody łączące się z gruczołami jadowymi. Wyróżnia się zęby rogowe (np. Cyclostomata) oraz zbudowane z zębiny, tj. substancji zbliżonej do kości np. ssaki. Zęby kręgowców można wyprowadzić od łusek płakoidalnych żarłacza, które pokrywają całe jego ciało. Zęby mogą się tworzyć albo na wszystkich kościach ograniczających ;amę gębową, jak u ryb płazów i gadów, lub tylko na ściśle określonych kościach, jak u ssaków. U ssaków zęby tkwią w specjalnych zębodołach kości praemaxillare, maxiłlare i dentale. Uzębienie może ulegać stałej i stopniowej wymianie w ciągu życia zwierzęcia (Polyphyodontia) albo tylko .ednorazowb (Diphyodontia). Zęby pierwsze, ulegające u ssaków wymianie, nazywają się zębami mlecznymi. Ptaki i żółwie zębów nie mają. ?zczęki tych zwierząt pokryte są powłoką rogową. Zęby np. człowieka zbudowane są jak wspomniano, z dentyny (zębiny) przebitej kanalikiem dla przeprowadzenia nerwu i naczyń krwionośnych. Ząb można podzielić na dwie lub trzy części, tj. korzeń, szyjkę i koronę. Korzeń tkwiący w zębodołach pokryty jest od zewnątrz cementem, korona zaś twardszą od zębiny i cementu substancją, zwaną szkliwem. Liczba, kształt i układ poszczególnych zębów mogą być stałe, jak u ssaków, lub różne, jak u niższych kręgowców. U ssaków uzębienie stanowi ważną cechę systematyczną. dlatego ujmujemy je we wzory w formie ułamka, podając w liczniku zęby połowy szczęki górnej, w mianowniku zęby połowy szczęki dolnej. U ssaków zęby w zależności od funkcji są zróżnicowane na trzy lub cztery kategorie, tj. siekacze (incisivi), kły (canini), przedtrzonowe (praemolares) i trzonowe (mołares). Ostatnie są zębami stałymi, tzn. nie ulegają wymianie. Warto zaznaczyć, że ostatnie zęby trzonowe (3) noszą nazwę zębów mądrości i ulegają stopniowemu zanikowi. Istnieją przypadki braku pewnych rodzajów zębów, np. kłów u gryzoni. Uzębienie takie nazywa się niezupełnym. Brak odpowiednich zębów zaznacza się we wzorze zerem. Np. u myszy brak kłów i zębów przedtrzonowych, wzór ma więc postać:
1002 uZębienie mleczne człowieka ma wzór    , tzn. że dziecko
1 0 0 2 2 1 2 w obu szczękach ma 20 zębów, w tym osiem siekaczy cztery kły i osiem zębów trzonowych.
Formuła więc uzębienia dla różnych gatunków ssaków jest różna. U niektórych gatunków pewne zęby ulegają silniejszemu rozwojowi, np. siekacze górne u słonia, kły u drapieżnych (u psa). Powierzchnia trąca zębów trzonowych może być mniej lub więcej gładka lub karbowana (roślinożerne, albo ma sęczki (drapieżne). Kanał zębowy otwierający się na szczycie korzenia, wypełniony jest miazgą (zawierającą naczynia krwionośne i nerwy). Korzeń zęba pokrywa od zewnątrz ozębna przytwierdzająca ząb do ścian kostnych zębodołu.
Należy jeszcze nadmienić, że nie wszystkie zęby wyrzynają się jednocześnie u jakiegoś osobnika, lecz proces ten odbywa się stopniowo, co pozwala w praktyce orientować się w wieku zwierzęcia. Również występowanie niektórych zębów zależne jest u pewnych gatunków od płci, np. kły tworzą się u koni. jedynie u samców i wyrzynają się około 7 roku życia.
Przedstawione zróżnicowanie zębów na kilka rodzajów, np. siekacze, kły i trzonowe, nosi nazwę heterodontyzmu w przeciwieństwie do homodontyzmu, spotykanego tylko u nielicznych ssaków ? jak delfinów czy pancerników, u których wszystkie zęby są jednakowe.
Również ciekawie przedstawia się budowa zębów przedi trzonowych, których powierzchnia trąca może mieć jeden lub kilka stożków czy guzków, co z kolei powoduje podział tych zębów na szereg rodzajów, np. czteroguzkowe, trćjguzkowe itd. Zęby te mogą też mieć więcej korzeni.
Takie złożone zęby powstają według pewnych teorii przez pączkowanie tzw. prazębu o jednym stożku i jednym korzeniu, a więc z zębu typu kła czy siekacza.