NARZĄDY POKARMOWE I ICH FIZJOLOGIA

Do pobierania pokarmów zwierzęta mają urządzenia dostosowane do stopnia ich organizacji oraz środowiska, w którym żyją. Zwierzęta jednokomórkowe posługują się organellami w postaci nibynóżek (pseudopodia), którymi oblewają pokarm i wciągają w obręb komórki (.Rhizopoda), wici i rzęsek którymi napędzają go do specjalnych otworków w komórce (cytostom) odpowiadających otworowi ustnemu zwierząt wielokomórkowych (Flagellata, Ciliata) . U zwierząt wielokomórkowych do pobierania pokarmów służą specjalne narządy. Narządy te u różnych grup zwierzęcych są różnie wykształcone, w zależności od sposobu pobierania pokarmu i rodzaju trawienia ? wewnątrzkomórkowego czy zewnątrzkomórkowego.
1. Niektóre zwierzęta, jak np. gąbki, małże, osłonice i bezczaszkowce, wytwarzają za pomocą wici i rzęsek w wodzie wiry, podobnie jak wiciowce i orzęski, które wraz z wodą niosą drobne cząstki pokarmowe do
otworu gębowego. Wici i rzęski funkcjonują w tym wypadku też jako aparat filtracyjny.
2.    Inna grupa zwierząt, np. dżdżownice, drążąc swoje korytarze w ziemi, połykają jej grudki wraz z cząstkami organicznymi próchnicy, stanowiącymi ich pokarm.
3.    Istnieje także grupa zwierząt, która za pomocą różnych urządzeń (tarki, szczęki, zęby) pobrany pokarm rozdrabnia i miażdży a następnie go połyka; należą tu mięczaki, stawonogi i kręgowce.
4.    Dalsza grupa zwierząt, nastrzykując pokarm sokami trawiennymi, rozkłada go chemicznie poza swoim organizmem i dopiero rozłożony pokarm płynny wsysa do swojego przewodu pokarmowego. Jako przykład można wymienić niektóre owady, pająki, ślimaki morskie.
5.    Niektóre pasożyty zewnętrzne i wewnętrzne wysysają soki swoich ofiar spośród organizmów roślinnych i zwierzęcych, np. wszy, pchły, pewne muchówki, mszyce itp.
6.    Wreszcie jeszcze inna grupa zwierząt pobiera pokarm osmotycznie całą powierzchnią ciała. Są to liczne pasożyty wewnętrzne, jak tasiemce, które żyjąc w przewodach pokarmowych różnych zwierząt, korzystają z rozłożonego już chemicznie mleczka pokarmowego gospodarza.
O trawieniu wewnątrzkomórkowym mówi się wtedy, gdy cząstki pokarmowe zostają wciągnięte do komórki i tu w jej cytoplazmie zostają trawione w specjalnych wakuolach trawiennych (wodniczkach trawiennych), jak ma to miejsce np. u ameby. W podobny sposób a więc wewnątrzkomórkowe, trawią pokarm niektóre zwierzęta wielokomórkowe. Wyłącznie wewnątrzkomórkowo trawią pokarm gąbki. Ich komórki kołnierzykowate (choanocytowe), z których zbudowana jest entoderma, podobnie jak pierwotniaki, wciągają cząsteczki pokarmu w obręb cytoplazmy i tu je trawią. Również komórki entodermalne niektórych robaków (Turbellaria) i mięczaków (Mollusca) mają zdolność fagocytozy (gruczoł jelita środkowego u ślimaków i małży). Zdolnością fagocytozy odznaczają się komórki wędrujące wszystkich wyższych zwierząt, o czym była już mowa przy rozpatrywaniu komórek mezenchymatycznych i białych krwinek.
Trawienie pozakomórkowe zachodzi wówczas, gdy specjalne komórki gruczołowe wydzielają soki trawienne do jakichś przestrzeni, np. światła przewodu pokarmowego, w którym znajduje się pokarm. Pokarm ten rozłożony i upłynniony przenika do komórek resorbujących.