NARZĄDY POKARMOWE I ICH FIZJOLOGIA cz II
Szczegółowym opisem budowy narządów służących do pobierania i trawienia pokarmu zajmują się podręczniki zoologii systematycznej i anatomii porównawczej. O przewodzie pokarmowym można mówić już u jamochłonów. Genetycznie jest to właściwie entodermalne prajelito, stadium gastruli z jednym otworem wpustowo-wyrzutowym, odpowiadającym blastoporusowi. U wyższych jamochłonów, a więc u koralowców a szczegół-nie u żebroplawów, wyodrębnia się dodatkowo ektodermalna przednia część tego przewodu jako jelito przednie (przełyk). Niektóre komórki entodermalne wyścielające ten przewód, który określa się nazwą jamy chłonąco-trawiącej, mają zdolność wydzielania do jamy soków, trawiących przede wszystkim białka i węglowodany. U jamochłonów spotyka się po raz pierwszy trawienie pozakomórkowe obok trawienia wewnątrzkomórkowego. Wewnątrzkomórkowo trawione są tłuszcze. Jama chłonącotrawiąca jamochłonów może stanowić prosty układ pokarmowy, jak np. u stułbi, lub może rozgałęziać się w skomplikowany system przewodów, tworząc układ naczyniowo-pokarmowy, jak u meduz. Układ pokarmowy jamochłonów zawsze jest jednak pozbawiony drugiego otworu, otworu odbytowego. Podobnie przedstawia się układ pokarmowy robaków [czytaj dalej]
NARZĄDY POKARMOWE I ICH FIZJOLOGIA
Do pobierania pokarmów zwierzęta mają urządzenia dostosowane do stopnia ich organizacji oraz środowiska, w którym żyją. Zwierzęta jednokomórkowe posługują się organellami w postaci nibynóżek (pseudopodia), którymi oblewają pokarm i wciągają w obręb komórki (.Rhizopoda), wici i rzęsek którymi napędzają go do specjalnych otworków w komórce (cytostom) odpowiadających otworowi ustnemu zwierząt wielokomórkowych (Flagellata, Ciliata) . U zwierząt wielokomórkowych do pobierania pokarmów służą specjalne narządy. Narządy te u różnych grup zwierzęcych są różnie wykształcone, w zależności od sposobu pobierania pokarmu i rodzaju trawienia ? wewnątrzkomórkowego czy zewnątrzkomórkowego. 1. Niektóre zwierzęta, jak np. gąbki, małże, osłonice i bezczaszkowce, wytwarzają za pomocą wici i rzęsek w wodzie wiry, podobnie jak wiciowce i orzęski, które wraz z wodą niosą drobne cząstki pokarmowe do otworu gębowego. Wici i rzęski funkcjonują w tym wypadku też jako aparat filtracyjny. 2. Inna grupa zwierząt, np. dżdżownice, drążąc swoje korytarze w ziemi, połykają jej grudki wraz z cząstkami organicznymi próchnicy, stanowiącymi ich pokarm. 3. Istnieje także grupa zwierząt, która za pomocą różnych [czytaj dalej]
UKŁADY
Do pobierania pokarmów w procesie żywienia oraz asymilacji pobranych związków służą zwierzętom jednokomórkowym specjalne organella, zwierzętom dwui trójwarstwowym ? odpowiednie komórki i tkanki, które u zwierząt jeszcze wyższych tworzą różnie zbudowane układy pokarmowe. Również do rozprowadzania po całym organizmie strawionych pokarmów oraz wydalania zbędnych produktów przemiany materii wykształcają się u zwierząt w okresie ich ontogenezy odpowiednie urządzenia i układy (układ krążenia i układ wydalniczy). Ponieważ dla wytworzenia energii cieplnej drogą spalania, głównie węglowodanów i tłuszczów, potrzebny jest tlen ? wykształcają się u zwierząt wyższych specjalne narządy i układy doprowadzające ten gaz do wszystkich części ciała. Wszystkie te narządy i układy ulegają doskonaleniu i specjalizacji w miarę rozwoju filogenetycznego świata zwierzęcego. PROMORFOLOGIANarządy i układy mogą się rozmieszczać w organizmach zwierzęcych w różny sposób. Zależnie od wzajemnego ustosunkowania płaszczyzn symetrii ciała i jego geometrycznych osi wyróżnia się zwierzęta, w których budowie można wyodrębnićosie równobiegunowe (izopolarne), zakończone na obu biegunach jednakowymi narządami, oraz osie różnobiegunowe [czytaj dalej]
PRZEMIANA MATERII I ENERGII cz II
Asymilacja polega więc na tym, że komórki ewentualnie organizmy „Wielokomórkowe pobierają z zewnątrz pewne substancje i z nich budują nowe cząsteczki żywej materii.Odmiennym i przeciwstawnym procesem jest dysymilacja. Dysymilacja polega na rozkładaniu pobranych substancji złożonych nazwiązki prostsze, a więc na reakcji rozkładu. Ponieważ reakcje rozkładu odbywają się zazwyczaj egzotermicznie, są one źródłem energii do wytwarzania nowych związków chemicznych. Wszelkie procesy polegające na spalaniu są procesami dysymilacji. Organizmy cudzożywne (heterotrofy), muszą pobierać oprócz wody i soli mineralnych gotowe związki organiczne w postaci białek, tłuszczów i węglowodanów. Organizmami cudżożywnymi są niektóre rośliny oraz wszystkie zwierzęta, z wyjątkiem wspomnianych wiciowców, które dzięki posiadaniu chromatoforów mogą się odżywiać autotroficznie i heterotroficznie; stanowią one z tej racji jak gdyby pomost między światem roślinnym i światem zwierzęcym. Zwierzęta, jako organizmy z reguły heterotroficzne, nie mają zdolności syntetyzowania ze związków nieorganicznych złożonych związków organicznych, potrzebnych do budowy swego ciała i muszą czerpać je z otoczenia. Źródłem tych związków są przede [czytaj dalej]
PRZEMIANA MATERII I ENERGII
Tak jak zespoły podobnych komórek tworzą tkanki, tak tkanki lub połączenia kilku różnych tkanek tworzą jednostki morfologiczne waszego rzędu, a mianowicie narządy. Zespoły narządów przystosowanych do wykonywania wspólnych funkcji tworzą z kolei układy, np. oddychania, trawienia itp., czyli jednostki morfologiczne jeszcze wyższego rzędu. Cechą wspólną wszystkich organizmów żywych jest: 1) zdolność pobierania pokarmów oraz przemiany materii i energii, 2) zdolność wykonywania różnych ruchów, 3) przyjmowanie najrozmaitszych bodźców z zewnętrznego otoczenia i reagowania na nie, 4) zdolność rozmnażania się. Dla wykonywania tych właśnie czynności wykształcają się u zwierząt wielokomórkowych narządy, którym u zwierząt jednokomórkowych odpowiadają najrozmaitsze narządziki, czyli organella. Ponadto, jak wiadomo z poprzednich rozdziałów, organizmy żywe cechuje rozwój i wzrost. Rozwój jest procesem stopniowego tworzenia się organizmu z zygoty, tj. zapłodnionej komórki, wzrost ? prowadzi do powiększenia masy rozwijającego się organizmu. Dla obu tych procesów, tj. rozwoju i wzrostu, bardzo ważne znaczenie mają warunki środowiska zewnętrznego wpływającego na jakość wymiany materii między [czytaj dalej]
Osocze krwi
Osocze jest cieczą o barwie lekko żółtawej i ciężarze właściwym 1,027. Pod względem chemicznym składa się z około 90% wody, 9% ciał organicznych o różnym składzie i 1% ciał nieorganicznych. Z ciał organicznych najważniejszymi składnikami osocza są białka z grupy globulin i fibrynogen. Fibrynogen odgrywa główną rolę przy krzepnięciu krwi. Mianowicie, pod wpływem wspomnianej trombokinazy powstającej przy rozpadzie trombocytów, zawarty w osoczu nieczynny enzym protrombina, uczynnią się w obecności jonów wapnia, przechodząc w trombinę. Czynna trombina działa na fibrynogen, który zestala się w fibrynę o charakterze włóknistym (włóknik). Ważną rolę w procesie krzepnięcia krwi i działaniu fermentów odgrywa witamin K. Ciecz powstała po oddzieleniu się fibryny z osocza nosi nazwę surowicy (serum). L i m f a (chłonka) tworzy się z płynów tkankowych, przesączających się z włosowatych naczyń krwionośnych do przestrzeni międzykomórkowych. Z przestrzeni tych płyn tkankowy, po oddaniu komórkom pokarmów, przenika z powrotem do naczyń krwionośnych albo do naczyń limfatycznych, niosąc ze sobą produkty przemiany materii. Limfa jest cieczą bezbarwną lub lekko żółtą, opalizującą i krzepliwą. Limfa składa się [czytaj dalej]
Składniki morfotyczne krwi
Krwinki czerwone ? erytrocyty są najliczniejszymi komórkami krwi. W 1 mm3 krwi kobiet mieści się przeciętnie 4 500 000, a u mężczyzn około 5 000 000 czerwonych ciałek. Liczby te oczywiście są zmienne i zależą od wieku organizmu i stanu jego zdrowia. Są to komórki elastyczne łatwo zmieniają swój kształt, co ma duże znaczenie przy przeciskaniu się ich przez włosowate naczynia krwionośne. Dojrzałe erytrocyty człowieka i wszystkich innych ssaków są komórkami bezjądrowymi. Kształt krwinek ssaków, z wyjątkiem wielbłądowatych, jest okrągły. U wielbłądowatych oraz w pozostałych gromadach kręgowców krwinki są owalne. Widziane z boku krwinki ssaków przypominają soczewkę dwustronnie wklęsłą, u pozostałych kręgowców są one obustronnie wypukłe. Średnica krwinek czerwonych człowieka wynosi 7,5 n przy grubości 2,4 u na obwodzie i 1,8 w środku ciałka. W krwi człowieka znajduje się pewien procent ciałek o większych i mniejszych rozmiarach ? tzw. mikrocyty i makrocyty w odróżnieniu od normocytów. Łączna powierzchnia czerwonych ciałek krwi człowieka dochodzi wg niektórych autorów do 3500 m2. Ta olbrzymia powierzchnia, stykając się w płucach z tlenem, łatwo może związać tyle tego gazu, by zaopatrzyć wszystkie [czytaj dalej]
KREW I LIMFA
Swoistą tkanką u zwierząt wyżej zorganizowanych jest krew , której nadaniem jest pośredniczenie w wymianie materii pomiędzy komórkami ustroju a środowiskiem zewnętrznym. Krew z limfą, jako jedyna tkanka płynna, krążąc po całym organizmie, roznosi pokarmy i tlen do wszystkich komórek i tkanek, zbierając jednocześnie z tychże komórek i tkanek zbędne i trujące produkty przemiany materii. Nie jest to zresztą jedyna rola krwi. Ważną bowiem właściwością pewnych elementów krwi (leukocyty) jest zdolność fagocytozy, tj. pochłaniania ciał obcych i szkodliwych dla organizmu zwierzęcia, np. bakterii, oraz zdolność produkowania przeciwciał. Krew, jako tkanka płynna, zaopatruje też ustrój w odpowiedni zapas wody potrzebnej do prawidłowego przebiegu reakcji chemicznych, jakie zachodzą w komórkach. Za pośrednictwem krwi wreszcie krążą po organizmie wydzieliny gruczołów dokrewnych, tj. hormony, które, obok układu nerwowego, są ważnym czynnikiem regulującym prawidłową funkcję różnych narządów, jak również nieodzowne dla organizmu witaminy i enzymy. Wspomnieć tez należy’ o roli mechanicznej krwi, a ściślej mówiąc roli hydraulicznej. Ciśnienie powstałe w jednej części organizmu na skutek miejscowego skurczu mięśni [czytaj dalej]
Tkanka kostna
Tkanka kostna , podobnie jak i tkanka chrzęstna, jest tkanką oporową, znacznie jednak twardszą i odporną na działanie odkształcające. Twardość i odporność tej tkanki na odkształcenia jest wynikiem impregnacji substancji międzykomórkowej solami mineralnymi. Tkanka kostna stanowi materiał budulcowy szkieletu kręgowców, materiał niejako odlewniczy. Tkanka kostna bowiem nie ma właściwości formujących, jak np. tkanka nabłonkowa, która jest typową tkanką kształtotwórczą, lub inne rodzaje tkanek łącznych. W tkance kostnej, podobnie jak we wszystkich tkankach łącznych, wyróżnia się komórki i istotę międzykomórkową. Istnieją trzy rodzaje komórek kostnych: 1) komórki kościotwórcze ? osteoblasty występują głównie w okresie tworzenia się kości, czyli w okresie kostnienia, 2) komórki kostne ? osteocyty, występują w kości dojrzałej i nie mają zdolności dzielenia się, 3) komórki kościogubne czyli kościożerne ? osteoklasty, mają własności resorpcyjne, w miejscach złamań i uszkodzeń kości. Osteoblasty powstają z komórek mezenchymatycznych, a rola ich polega na wytwarzaniu podstawowej substancji międzykomórkowej i włókien klejorodnyeh. Osteoblasty powodują odkładanie się soli mineralnych w [czytaj dalej]
Tkanka łączna właściwa
Tkanka łączna właściwa budową swą zbliża się zasadniczo do tkanki łącznej zarodkowej, z tym jednakże, że z komórek mezenchymatycznych w miarę różnicowania się ? wyodrębniają się komórki limfoidalne, fibrocyty, histiocyty, komórki tuczne i tłuszczowe. Bardzo typowe dla tej tkanki są tzw. fibrocyty, które są komórkami o stosunkowo dużych i owalnych jądrach, o małej ilości chromatyny. W cytoplazmie fibrocytów, obok wyraźnego diplosomu i aparatu Golgiego, znajduje się znaczna ilość mitochondriów. Fibrocyty mają zdolność wytwarzania włókien, które są najprawdopodobniej pochodzenia mitochondrialnego. Włókna wytwarzane przez fibrocyty są składnikami substancji międzykcmórkowej niemal wszystkich tkanek łącznych. Wyróżnia się zasadnicze dwa lub trzy rodzaje włókien, występujących w substancji międzykomórkowej. Pierwsze to włókna klejorodne czyli kollagenowe, o średnicy 1-12 . Mają one przebieg lekko falisty i często rozgałęziają się tworząc sieci. Przy bliższym rozpatrzeniu okazuje się, że stanowią one wiązki delikatniejszych włókienek o średnicy około 0,3-0,5 Jak mówi nazwa, zbudowane są one głównie z białka kollagenu. Włókna te wykazują powinowactwo do barwników kwaśnych. Po wygotowaniu dają [czytaj dalej]