TKANKA ŁĄCZNA
Rola tkanki łącznej polega na łączeniu elementów innych tkanek w pewne kompleksy (jak np. włókien mięśniowych w mięśnie), łączeniu różnych tkanek między sobą (np. mięśniowej z kostną) oraz na czynności odżywczej. Tak różnorodne zadania tkanki łącznej wiążą się z bardzo znacznym zróżnicowaniem jej na kilka rodzajów oraz dużą plastycznością. Tkanka łączna różnicuje się z mezodermalnego listka zarodkowego lub, ściślej mówiąc, z jej różnych elementów mezenchymatycznych, wciskających się w szczeliny między wszystkimi trzema listkami. Komórki mezenchymy, zwanej przez niektórych autorów czwartym listkiem zarodkowym, zachowują swój embrionalny charakter, czym tłumaczy się ich ogromną plastyczność. Komórki te, a także różnicujące się z nich komórki o bardziej specjalnych własnościach są, obok substancji międzykomórkowej, podstawowym składnikiem tkanki łącznej. Mimo bowiem dużej różnorodności tkanek łącznych, w każdej z nich wyróżnia się dwa elementy: komórki i substancję międzykomórkową. Jakość tych elementów, ich ułożenie i wzajemny stosunek ilościowy są podstawą klasyfikacji tkanek łącznych. Tkanki te dzielą się na: 1. tkankę zarodkową; 2. tkankę łączną [czytaj dalej]
Tkanka mięśniowa poprzecznie prążkowana cz II
Błony te dzielą zatem włókienka mięśniowe na odcinki mięśniowe lub kurczliwe, zwane też mionami. Pod nazwą mionu lub k o m m y rozumie się odcinek włókna, którego długość obejmuje połowę odcinka izotropowego, tj. od przegrody zwanej telofragmą, całą długość odcinka substancji anizotropowej i połowę drugiego sąsiadującego z nią odcinka substancji izotropowej, tj. do następnej telofragmy. Oznaczając telofragmy literami Z, mezofragmy literami M, odcinki izotropowe przez i,. a odcinki anizotropowe przez a, można mion określić następującym wzorem: Z +1/2i + 1/2a + M + l/2a + l/2i + Z. Ponieważ włókno ma kształt walcowaty, poszczególne odcinki substancji jednoi dwułomnej oraz przegrody mają na przekroju poprzecznym wygląd krążków. W skład każdego mionu wchodzą jeszcze sarkosomy, czyli ziarenka międzywlókienkowe. Opisywano jeszcze w mionach struktury sieciowe, o których naturze jeszcze nic pewnego nie można powiedzieć. Tkanka mięśniowa prążkowana buduje u zwierząt wyższych mięśnie szkieletowe oraz mięsień sercowy. Rozpatrując budowę tkanki mięśnia sercowego np. u kręgowców, stwierdza się pewne różnice w jej budowie w stosunku do przedstawionego schematu budowy tkanki mięśni szkieletowych. Różnice te [czytaj dalej]
Tkanka mięśniowa poprzecznie prążkowana
Tkanka mięśniowa poprzecznie prążkowana składa się, podobnie jak tkanka mięśniowa gładka, z wydłużonych komórek, zwanych, włóknami mięśniowymi, zawierających włókienka kurczliwe . Istnieje jednak duża różnica w budowie włókna mięśnia gładkiego i prążkowanego. O ile włókna gładkie są stosunkowo małymi, jednojądrowymi komórkami, to włókna mięśni prążkowanych są dużymi, zespólniami komórkowymi, zawierającymi nieraz kilkaset, a nawet kilka tysięcy jąder. Dalsza różnica dotyczy budowy miofibryli, o których była już wyżej mowa. Budowa ta zostanie jeszcze dokładnie omówiona. Przeciętna długość włókien mięśni prążkowanych waha się w granicach 4-5 cm, choć może dochodzić do 15-17 cm. Grubość ich wynosi 30-100. Każde włókno otoczone jest sarkolemmą (o grubości około lit), tj. błoną ograniczającą sarkoplazmę. Sarkoplazma na przekroju poprzecznym włókna przypomina sieć o małych wielobocznych okach. Oka te stanowią tzw. pola Cohnheima, będące przekrojami wiązek miofibryli, . Ilość sarkoplazmy w rozmaitych włóknach może być różna. Włókna mięśniowe zawierające stosunkowo małą ilość sarkoplazmy są jasne, czyli białe, natomiast włókna zawierające dużą ilość sarkoplazmy ? [czytaj dalej]
TKANKA MIĘŚNIOWA
Tkanka mięśniowa jest pochodzenia mezodermalnego, choć znane są przypadki jej ektodermalnego pochodzenia. Rzadkie przypadki ektodermalnego pochodzenia tej tkanki dotyczą zwierząt niższych i larw (np. u Annelida); również i u człowieka komórki nabłonkowo-mięśniowe mają charakter miocytów i mogą pochodzić z ektodermy, np. w gruczołach potowych lub mlecznych, bądź z entodermyw trzustce. Swoistą cechą tkanki mięśniowej jest jej zdolność do reagowania skurczami na różne bodźce zewnętrzne lub wewnętrzne oraz rozkurczami po ustaniu podniety. Duża kurczliwość tkanki mięśniowej możliwa jest dzięki charakterystycznym dla komórek mięśniowych włókienkom kurczliwym ? miofibrylom. Substancja budująca miofibryle może być dwułomna (anizotropowa) lub jednołomna (izotropowa). Wyróżnia się więc włókienka kurczliwe zbudowane z jednej tylko substancji jednołomnej oraz włókienka zbudowane z dwu substancji, tj. jednołomnej i dwułomnej, układających się we włókienku odcinkami na przemian. Wygląd pierwszych włókienek jest jednorodny, drugich zaś prążkowany. Komórka zawierająca włókienka jednorodne ma wygląd gładki, komórka zawierająca włókienka drugiej kategorii jest prążkowana. Tkanka mięśniowa gładka Tkanka [czytaj dalej]
TKANKA NERWOWA cz II
Włókienka nerwowe, czyli neurofibryle, impregnują się solami srebra na kolor czarny. Neurofibryle są cieniutkimi włókienkami, biegnącymi w ciele komórki w rozmaitych kierunkach, przeplatając się ze sobą, w wypustkach zaś, a szczególnie w neurytach, przebiegają równolegle. Dendryty są to wypustki cytoplazmatyczne, które przewodzą dokomórkowo, czyli dośrodkowo, bodźce otrzymane z zewnątrz lub z innych komórek nerwowych. Są one stosunkowo krótkie, ale obficie, drzewiasto rozgałęzione. Najdrobniejsze gałązki końcowe dendrytów nazywają się telodendria. Neuryty są to wyrostki znacznie dłuższe (mogą dochodzić nawet do długości 1,5 m, np. neuryty komórek rdzenia lędźwiowego człowieka) na końcach również drzewkowato rozgałęzione w tzw. drzewka końcowe. Podobnie jak w dendrytach, najcieńsze końcowe gałązki noszą nazwę telodendria. Neuryty przewodzą bodźce od komórki w kierunku obwodu, czyli odśrodkowe. Zarówno dendryty, jak i neuryty mogą tworzyć odgałęzienia boczne, zwane kolateralia. Neurony łączą się ze sobą za pośrednictwem neurytów i dendrytów w ten sposób, że drzewka końcowe jednej komórki nerwowej łączą się z dendrytami drugiej komórki. Połączenia te mają kształt guziczków i nazywają się [czytaj dalej]
TKANKA NERWOWA
Zadaniem komórek nerwowych (tabl. 17) jest przyjmowanie różnych bodźców fizycznych i chemicznych zewnętrznego środowiska, przez komórki i narządy zmysłowe, odpowiednie przekształcenie tych podniet i przekazanie ich innym komórkom nerwowym względnie nienerwowym,np. mięśniowym. Dla spełnienia tych zadań komórka ma odpowiednio dostosowaną budowę. Charakterystycznym rysem tej budowy będą długie wypustki cytoplazmatyczne wysyłane przez jedną komórkę nerwową do drugiej komórki, co z kolei prowadzi do charakterystycznej sieciowej struktury samej tkanki nerwowej. Zasadnicze elementy tej tkanki, a zatem komórki nerwowe i jej wypustki, wsparte są na elementach innej tkanki, która zarazem je izoluje. Dobrze znaną z anatomii mikroskopowej układu nerwowego kręgowców tkanką podpierającą i izolującą elementy nerwowe jest tkanka glejowa, którą wraz z włóknami nerwowymi tworzy istotę białą mózgu i rdzenia. Neuron Komórka nerwowa nazywa się neuronem. Neuron składa się z tzw. ciała komórkowego (neurocyton), zawierającego jądro, i wypustek cytoplazmatycznych. Część cytoplazmy otaczającej jądro określa się nazwą perikarion. Od ciała komórkowego, odchodzą dwa rodzaje wypustek, a mianowicie: 1) wypustki cytoplazmatyczne, zwane [czytaj dalej]
Nabłonek wielowarstwowy
Nabłonek wielowarstwowy występuje wyłącznie u kręgowców i pojawia się dopiero w rozwoju pozazarodkowym. Nabłonek taki może być cylindryczny lub płaski. Nabłonek wielowarstwowy cylindryczny spotyka się rzadko. Jako przykład może służyć nabłonek węchowy. Składa się on z błony podstawowej i kilku warstw komórek o różnym wyglądzie. Komórki warstwy podstawowej; najmniejsze, są trójkątne lub sześciościenne; komórki warstw środkowych są kształtu wielobocznego, najczęściej rombowego, lub romboidalnego; komórki warstwy górnej, największe, mają wygląd graniastosłupów. Nabłonek ten nie ulega zrogowaceniu. 2) Nabłonek wielowarstwowy płaski ma u podstawy komórki wyższe, a im bliżej powierzchni nabłonka, tym komórki stają się niższe. Komórki różnych warstw różnią się jeszcze innymi szczegółami budowy, które dokładnie omawiają podręczniki histologii. Jedynie komórki warstwy najniższej, zwanej rozrodczą, mają zdolność rozmnażania się (wg reguły Hartwiga). Komórki warstw innych nie dzielą się, natomiast w miarę odsuwania się od warstwy rozrodczej ulegają rogowaceniu. Najbardziej skeratynizowane, martwe komórki wierzchniej warstwy ulegają złuszczeniu, który to proces nazywa się linieniem. Proces [czytaj dalej]
Nabłonek jednowarstwowy cz II
Oprócz permanentnych składników cytoplazmatycznych, takich jak np. aparat Golgiego, mitochondria, spotyka się w cytoplazmie komórek nabłonka pokrywającego włókienka, przebiegające od podstawy ku wolnej powierzchni komórki. Włókienka te, zwane oporowymi (t o n o f ib r y 11 e), przechodzą w nabłonkach wielowarstwowych z komórki do komórki poprzez mostki cytoplazmatyczne i w ten sposób powiększają wytrzymałość tkanki na ucisk czy ciągnienie. W komórkach nabłonka np. dżdżownicy, włókienek tych jest dość dużo i są do siebie równolegle ułożone, u mięczaków natomiast zbiegają się u podstawy komórki, tworząc stożek. W komórkach nabłonka skóry larw płazów bezogonowych, włókienka te przebiegają pęczkami w różnych kierunkach. Prócz stałych, spotyka się w komórkach nabłonka różne substancje przygodne, o różnym składzie chemicznym. Są to często kropelki tłuszczu, glikogen, ziarenka barwnika oraz keratyna i keratohialina ? ciała związane z procesem rogowacenia nabłonka. Innymi ciałami przygodnymi, występującymi czasowo w komórce, są ich wydzieliny. Wydzieliny te spotykamy jedynie w komórkach nabłonka gruczołowego. W nabłonku gruczołowym wyróżnia się komórki gruczołowe surowicze, wydzielające substancję [czytaj dalej]
Nabłonek jednowarstwowy
Komórki nabłonka płaskiego są wieloboczne, o granicach przeważnie zazębionych, przylegają do siebie ściśle. Występuje on np. w pęcherzykach płucnych, opłucnej, otrzewnej, osierdziu itp. Podobny z budowy do i nabłonka płaskiego jest śródbłonek (endothelium), wyścielający naczynia krwionośne, torebki stawowe itp. Zasadnicza różnica polega na mezenchymalnym pochodzeniu śródbłonka, tzn. że pochodzi on z pewnych luźnych zespołów komórek mezodermalnych. Nabłonek brukowy ma komórki o kształcie zbliżonym do brył sześciennych i stąd pochodzi jego druga nazwa ? nabłonek sześcienny. Można go spotkać np. w kanalikach nerkowych. Nabłonek cylindryczny albo pryzmatyczny jest znacznie wyższy od poprzednich. Komórki jego w osi podłużnej, oznaczającej wysokość, są kilkakrotnie dłuższe aniżeli w osi poprzecznej. Na przekroju poprzecznym mają wygląd pięcioboków ? lub sześcioboków. Nabłonek taki wyściela część przewodu pokarmowego (jelito), jajowody itp. W każdym nabłonku wyróżnia się dwie strony ? podstawową, którą nabłonek przylega do tkanki łącznej i stronę wolną, zwróconą ku jakiejś jamie lub na zewnątrz ciała. Można zatem mówić o dwu biegunach komórek ? wolnym i podstawowym. Jądro jest położone bliżej [czytaj dalej]
TKANKA NABŁONKOWA
Równolegle z procesem organogenezy przebiega w rozwoju zarodka proces histogenezy, tj. tworzenia się tkanek, czyli specjalizowanie się, nagromadzonego w czasie rozwoju zarodka, materiału komórkowego do pełnienia określonych funkcji. Tkanką nazywamy zespół komórek 0 podobnej budowie, wspólnym pochodzeniu i spełniających tę samą czynność. Przyjmując taką definicję, należy uznać już listki zarodkowe za najpierwotniejsze, niezróżnicowane tkanki o charakterze nabłonkowym, okrywają one bowiem zarodek lub wyściełają jego różne jamy. Z tych pierwotnych, podobnych do siebie tkanek różnicują się w miarę rozwoju zarodka stopniowo coraz to nowe tkanki. Zawiązki nowych tkanek, mając wspólne pochodzenie, są do siebie tak podobne, że trudno je nieraz odróżnić, np. zawiązek systemu nerwowego zarodka od jego skóry albo mięśni, które w chwili powstawania mają charakter nabłonka. Wyróżnia się zatem tkanki pierwotne i wtórne albo pochodne. Tkanka nabłonkowa (tela epithelialis) jest pierwotna; tkanki łączne (tela conjuctiva), mięśniowa (tela muscularis) i nerwowa (tela nervosa) ? są tkankami pochodnymi. Tkanką nabłonkową nazywa się też często tkankę ograniczającą w odróżnieniu od pozostałych tkanek, wypełniających. [czytaj dalej]