POKRYCIE CIAŁA ZWIERZĄT cz II

Obficie rozwija się również tkanka łączna pod naskórkiem w skórze szkarłupni. W tkance łącznej skóry wykształcają się tarczki wapienne lub innego kształtu ciałka wapienne tworzące szkielet szkarłupni. Skóra szkarłupni pokryta jest licznymi kolcami, spełniającymi różne funkcje, oraz delikatnymi skrzelami skórnymi.
W typie strunowców pokrywa skórna jest bardzo różnorodnie zbudowana. U jelitodysznych występuje typowy wór skórno-mięśniowy, zbliżający ten podtyp strunowców do pierścienic. U osłonie np. żachwy, podobnie jak u jelitodysznych i pierścienic, wykształca się wór skórno-mięśniowy zbudowany z naskórka, tkanki łącznej oraz włókien mięśni gładkich, przebiegających w dwu warstwach: podłużnie i okrężnie. Wór ten nazywa się płaszczem, jego zewnętrzna powierzchnia ? a więc naskórek ? wydziela substancję zbliżoną składem chemicznym do celulozy, zwaną tunicyną. Tunicyna tworzy zewnętrzną osłonę zwierzęcia zwaną tuniką. Od tej osłony cały podtyp uzyskał nazwę. Podobna bowiem galaretowata osłona wykształca się w obu dalszych gromadach osłonie ? a więc u ogonie i sprzągli, Z tym jednak że istnieje różnica w jej składzie chemicznym. U ogonie osłona ta nie jest organicznie związana z ciałem zwierzęcia, lecz tworzy tzw. domek. Różny jest również układ mięśni sprzągli. Włókna mięśniowe u sprzągli są prążkowane i zebrane w kształcie obręczy leżących, nie stanowią więc jednolitej warstwy, jak to się widzi u żachwy.
W trzecim podtypie strunowców, tj. u bezczaszkowców, do tej powierzchownej warstwy pokrycia, zwanej epidermis (naskórek), dołącza się druga, głębsza warstwa skóry ? skóra właściwa (derma ? corium lub cutis). Skóra właściwa zbudowana jest przede wszystkim z tkanki galaretowatej. U kręgowców naskórek jest nabłonkiem wielowarstwowym : dochodzącym często do znacznej grubości.
Również skóra właściwa osiąga znaczną grubość i zawiera liczne włókna łączno-tkankowe, dzięki czemu jest dość rozciągliwa i wytrzymała. Rozwija się ona z mezodermy, naskórek zaś jest pochodzenia, ektoćermalnego. Obie zasadnicze warstwy skóry ? nabłonek i skóra właściwa, dają początek licznym wytworom skóry.
Naskórek wytwarza dodatkowe urządzenia ochronne jak rogowe łuski gadów, pióra ptaków, włosy ssaków itp. oraz gruczoły skórne jak r.p. łojowe, potowe, jadowe, wonne itp., może zawierać specjalne, o dużym znaczeniu, komórki barwne, jak melanofory (o pigmencie czarnym) : ksantofory (o barwie czerwonej, żółtej lub brązowej). Skóra właściwa zaś wytwarza łuski plakoidałne niższych ryb i łuski kostne ryb wyższych , skostnienia skórne i zęby. Łuski plakoidałne, czyli zęby skórne, składają się z dwu części ? z blaszki podstawowej i stożka. Blaszka pc-dstawowa powstaje ze skostniałej tkanki łącznej, stożek zaś zbudowany z zębiny pokrytej szkliwem jest pochodzenia mieszanego, tj. nabłonkowego i skóry właściwej. Mianowicie w rozwoju takich zębów widzi się, jak skóra właściwa (corium) tworzy brodawkowate uwypuklenia wnikające w nabłonek.
Powierzchowne komórki brodawki skóry właściwej przyjmują kształt cylindryczny i wydzielają zębinę, czyli dentynę. Noszą one nazwę odontoblastów. Leżące na odontoblastach komórki warstwy twórczej (stratum Malpighi) nabłonka wydzielają również twardą substancję, zwaną szkliwem lub emalią, która pokrywa utworzony z dentyny stożek. We wnętrzu dentynowego stożka bądź pod nim znajduje się ?.kanka tworząca miękisz (pulpa).
Zupełnie odmiennie rozwija się włos ssaka, bowiem jego zaczątek nie rozwija się w skórze właściwej, lecz w warstwie twórczej nabłonka. Mianowicie niektóre komórki tej warstwy wydłużają się i tworzą pęczek, który rozrasta się i wnika w głąb skóry właściwej. Do pęczka tego wnika od spodu brodawka łacznotkankowa, zawiązek przyszłej brodawki włosowej. Teraz komórki pęczka zaczynają się różnicować, przy czym wewnętrzne komórki pęczka tworzą włos, zewnętrzne zaś tworzą pochwę włosa i gruczoły łojowe.
Dokładna budowa włosa, jak i rozwój łusek gadów i piór ptaków zostaną omówione w części zoologii systematycznej. Tu należy jeszcze dodać, że naskórek niektórych kręgowców, np. ryb i płazów, wytwarza liczne gruczoły śluzowe. W skórze właściwej spotyka się liczne zakończenia nerwowe, komórki zmysłowe i naczynia krwionośne oraz w obu częściach skóry, tj. w epidermis i corium, spotyka się liczne komórki pigmentowe lub ziarna pigmentu wydzielone poza te komórki. Pigment jest pochodzenia komórek mezodermalnych. Pod skórą właściwą znajduje się warstwa podskórna (stratum subcutaneum), w której gromadzi się tłuszcz.