PRZEMIANA MATERII I ENERGII

Tak jak zespoły podobnych komórek tworzą tkanki, tak tkanki lub połączenia kilku różnych tkanek tworzą jednostki morfologiczne waszego rzędu, a mianowicie narządy. Zespoły narządów przystosowanych do wykonywania wspólnych funkcji tworzą z kolei układy, np. oddychania, trawienia itp., czyli jednostki morfologiczne jeszcze wyższego rzędu.
Cechą wspólną wszystkich organizmów żywych jest:
1)    zdolność pobierania pokarmów oraz przemiany materii i energii,
2)    zdolność wykonywania różnych ruchów,
3)    przyjmowanie najrozmaitszych bodźców z zewnętrznego otoczenia i reagowania na nie,
4)    zdolność rozmnażania się.
Dla wykonywania tych właśnie czynności wykształcają się u zwierząt wielokomórkowych narządy, którym u zwierząt jednokomórkowych odpowiadają najrozmaitsze narządziki, czyli organella.
Ponadto, jak wiadomo z poprzednich rozdziałów, organizmy żywe cechuje rozwój i wzrost. Rozwój jest procesem stopniowego tworzenia się organizmu z zygoty, tj. zapłodnionej komórki, wzrost ? prowadzi do powiększenia masy rozwijającego się organizmu. Dla obu tych procesów, tj. rozwoju i wzrostu, bardzo ważne znaczenie mają warunki środowiska zewnętrznego wpływającego na jakość wymiany materii między organizmem a środowiskiem. Z wymianą tą wiążą się dalsze cechy organizmmów żywych, tj. zmienność i dziedziczność, które będą omówione w dalszych rozdziałach.
Wszystkie żywe organizmy pobierają z otoczenia pewne substancje, przerabiają je w swoim ustroju i wydzielają przy tym pewne produkty. Pobrane z otoczenia substancje, przetwarzane drogą złożonych reakcji . chemicznych zachodzących w komórkach i tkankach, służą żywemu organizmowi jako materiał budulcowy jego ciała, oraz jako źródło energii potrzebnej do różnorodnych procesów życiowych. Złożone reakcje chemiczne zachodzące w ustrojach żywych,, a polegające na syntezie złożonych związków organicznych, jak białka, tłuszcze i węglowodany, z substancji prostszych organicznych i nieorganicznych lub na analizie, czyli rozkładzie tych złożonych związków i dalszej ich przeróbce, mogą łatwo przebiegać w organizmach dzięki specyficznym ciałom ? fermentom czyli enzymom.
Enzymy są to złożone związki białkowe występujące w organizmach roślinnych i zwierzęcych i spełniające rolę katalizatorów, tj. ciał ułatwiających i przyspieszających przebieg reakcji chemicznych.
W zależności od rodzajów pobieranych z otoczenia substancji, wśród organizmów żywych można wyróżnić dwa typy:
1)    organizmy autotroficzne, czyli samożywne,
2)    organizmy heterotroficzne, czyli cudzożywne.
Organizmy samożywne (autotrofy) pobierają z otoczenia rozpuszczone w wodzie sole mineralne oraz dwutlenek węgla i tworzą z nich złożone związki organiczne budujące ich ciało. Potrzebną do reakcji syntezy energię, organizmy te czerpią z promieniowania słonecznego lub przemian chemicznych zachodzących w ich ciele.
Do organizmów samożywnych należą wszystkie rośliny zielone zawierające chlorofil. Rośliny te za pomocą ciałek zieleni i przy użyciu energii świetlnej przyswajają sobie wodę i dwutlenek węgla i z substancji tych wytwarzają węglowodany. Z węglowodanów oraz soli mineralnych rośliny zielone budują z kolei dalsze związki organiczne bardziej złożone, jak białka, tłuszcze itp. Źródłem energii dla tych przemian jest częściowe spalanie węglowodanów. Opisany proces nosi nazwę asymilacji albo fotosyntezy.
Podobną zdolność syntezy związków organicznych mają niektóre wiciowce, a więc zwierzęta należące do podkrólestwa pierwotniaków. Zwierzęta te mają również chromatofory, tj. ciałka barwne zielone lub brunatne, za pomocą których asymilują w odpowiednich warunkach związki nieorganiczne, niezależnie zresztą od zdolności pobierania z otoczenia gotowych substancji organicznych. Do asymilacji związków nieorganicznych nie zawsze jest konieczna energia słoneczna. Niektóre organizmy roślinne, jak np. bakterie oraz niektóre formy zwierzęce należące do wiciowców czerpią potrzebną do syntezy energię na drodze chemicznego rozkładu przyswajanych substancji. Przypadki takie określa się mianem chemosyntezy.