SZKIELET cz II

W gromadzie obunerwców spotyka się szkielet zbudowany z ośmiu płytek, składających się z zewnętrznej warstwy organicznej i wewnętrznej wapiennej. U mięczaków, a w szczególności u głowonogów, spotyka się również szkielet wewnętrzny w postaci tarczki wapiennej ukrytej w fałdach płaszcza, którego jest wytworem, podobnie jak muszla i tarczki w innych gromadach tego typu.
Pośrednie miejsce między szkieletem zewnętrznym i wewnętrznym zajmuje szkielet szkarłupni. U szkarłupni spotyka się obficie rozwiniętą tkankę łączną skóry, położoną pod jednowarstwowym nabłonkiem pokrywającym ciało. W tej tkance łącznej rozwijają się płytki wapienne i igły o bardzo regularnym układzie. Do płytek tych, zaopatrzonych w różnorodne kolce i tworzących razem skorupę, dołączają się mięśnie łączące odpowiednie płytki między sobą.
Typowy szkielet wewnętrzny spotyka się u strunowców. Może on być zbudowany z substancji łącznotkankowej, chrzęstnej lub kostnej U bezczaszkowców występuje on w postaci ciągnącej się wzdłuż całego ciała tzw. struny grzbietowej, otoczonej błoną łącznotkankową, od której odchodzą odnogi ograniczające kanał rdzeniowy. Strunę taką spotyka się również w rozwoju zarodkowym osłonie i kręgowców. U osłonie występuje ona jeszcze w rozwoju larwalnym, po czym zanika, ewentualnie u niektórych form zachowuje się w formie szczątkowej przez całe życie. U kręgowców struna grzbietowa pod koniec rozwoju zarodkowego zostaje zastąpiona przez kręgosłup. Kręgosłup ? tworzący szkielet osiowy ? może być zbudowany z chrząstki, jak u smoczkoustych i ryb chrzęstnoszkieletowych lub z substancji kostnej, jak u ryb kostnoszkieletowych i następnych gromad podtypu kręgowców.
Do szkieletu osiowego kręgowców, zbudowanego z małych kości zwanych kręgami, dołączają się kości żebrowe ochraniające miękkie części ciała oraz kości pasa barkowego i miednicowego wraz z odpowiednimi kończynami, wreszcie kości i chrząstki głowy ochraniające mózg.
Kości głowy, czyli czaszkę, dzieli się na mózgoczaszkę i trzewioczaszkę. W rozwoju mózgoczaszka przechodzi przez trzy okresy, a mianowicie błoniasty, chrzęstny i kostny. U najniższych kręgowców (smoczkoustych i ryb chrzęstnoszkieletowych) prymitywna czaszka ma budowę chrzęstną. U kręgowców wyższych ulega ona stopniowemu skostnieniu. W najbardziej jednak skostniałych czaszkach spotyka się pewne elementy chrzęstne.
Trzewioczaszka powstaje z łuków skrzelowych, zwanych trzewiowymi lub skrzelowymi. Rozwijają się one na bokach początkowej części jelita. Pomiędzy łukami skrzelowymi tworzą się tzw. szczeliny skrzelowe, uchodzące na zewnątrz. Ilość łuków u niższych kręgowców dochodzi do 9 par, u wyższych jest ich mniej, ulegają one stopniowemu zanikowi od tyłu, od przodu zaś ulegają przekształceniom. Z przednich łuków, które dzielą się na dwie części (I i II), powstają u niższych kręgowców pewne elementy trzewioczaszki, z dalszych zaś podpory dla kieszeni skrzelowyeh lub skrzel.
W rozwoju ssaków pojawiają się oczywiście również łuki skrzełowe, które później ulegają przekształceniu. Fakt ten ma doniosłe znaczenie dla rozważań filogenetycznych. Góma część łuku pierwszej pary przekształca się u ssaków w młotek i kowadełko, drugiej zaś pary w strzemiączko, a więc w kostki słuchowe. Z górnej części łuku drugiej pary wykształca się wyrostek rylcowy, z dolnej zaś jego części i łuków trzeciej pary powstaje kość gnykowa.
Kości mogą powstać na podłożu skórnym i na podłożu chrzęstnym. Pierwsze noszą nazwę kości skórnych lub pokrywowych ewentualnie pierwotnych, drugie, powstałe przez kostnienie chrząstki, noszą nazwę kości preformowanych albo kości wtórnych. Wyróżnia się kości długie
(np. kości kończyn, żebra) i kości płaskie (np. głowy, miednicy itp.). Kości długie mają budowę zbitą, jedynie ich główkowate zakończenia mają, podobnie jak płaskie, budowę gąbczastą. Poszczególne kości łączą się między sobą ruchomo lub nieruchomo. Ruchome połączenia kości nazywają się stawami, nieruchome zaś szwami. Kości długie mają wewnątrz kanał wypełniony szpikiem, w którym tworzą się czerwone ciałka krwi. Niektóre kości ptaków są puste (pneumatyczne), co zmniejsza ich wagę. Ma to duże znaczenie dla usprawnienia lotu. Ilość poszczególnych kości wchodzących w skład szkieletu kręgowców jest bardzo znaczna, co ilustrują przytoczone cyfry. I tak np. szkielet człowieka składa się z 208 kości, bydła ? 192, koni ? 195, psa ? 267, świni ? 274.